Nói đến Gioan Thánh Giá là nói đến những vần thơ tuyệt tác. Dù toàn bộ thi phẩm của ngài không quá 2.500 câu, nhưng Thánh Thi Thiêng Liêng và Đêm Tăm Tối của Linh Hồn vẫn được xếp vào hàng những áng thơ hay nhất trong văn học Tây Ban Nha.

Nói đến Gioan Thánh Giá là nói đến những kinh nghiệm thần bí sâu xa mà chỉ rất ít Kitô hữu được dẫn vào. Không phải tự nhiên mà Hội Thánh tôn phong ngài là Tiến sĩ Hội Thánh từ khá sớm, năm 1926 dưới thời Đức Piô XI.

Thi ca và thần bí. Hai yếu tố này đan quyện vào nhau nơi một con người, để những kinh nghiệm thần bí có thể diễn đạt phần nào qua trung gian ngôn ngữ nhân loại vốn rất nhiều giới hạn. Và cái đẹp của nàng thơ được tôn vinh nhờ chuyển tải những kinh nghiệm tâm linh mềm mại mà mãnh liệt, sâu thẳm mà cao vút. Phải chăng Rabindranath Tagore đã đi chung một nẻo đường với vị thánh thi nhân của xứ Avila?

Không dám lạm bàn về những điều lớn lao ấy, chỉ xin nhắc đến những tâm tình mà thánh nhân đã ghi khắc nơi lòng người bao thế hệ:

“Vào buổi xế chiều của đời sống, chúng ta sẽ bị xét xử về tình yêu”;

“Nơi đâu không có tình yêu, bạn hãy đem yêu thương đến, và bạn sẽ gặp được tình yêu”.

Điều lạ lùng là những tâm tình chan chứa yêu thương ấy lại không đến từ một con người được cuộc đời chiều chuộng, nhưng từ một tâm hồn đong đầy những vết đau của khó nghèo và bách hại. Cứ theo lẽ thường mà nói, khi phải sống trong cảnh cùng cực và thiếu thốn, khi bị đời hắt hủi và hành hạ, người ta sẽ trở thành con người đầy hận thù và bạo lực, và biến mọi mối tương quan trong đời sống thành cay đắng. Lập luận ấy trở thành vô nghĩa đối với Gioan Thánh Giá.

Được sinh ra trong dòng dõi quý tộc nhưng lại phải nếm cảnh nghèo khổ từ tấm bé. Cha của Gioan, một người thuộc dòng dõi quý tộc, đã mất hết tiền của và địa vị xã hội, bị gia đình loại bỏ, khi quyết định kết hôn với cô con gái ông thợ may. Rồi ông qua đời lúc Gioan còn nhỏ, và bà mẹ trẻ góa bụa tiếp tục nuôi con trong cảnh túng thiếu, di chuyển hết nơi này đến nơi khác cho đến lúc Gioan được 9 tuổi, mới định cư ở Medina del Campo. Cũng ở đây từ năm 17 đến năm 21 tuổi, Gioan làm việc trong một bệnh viện chuyên chữa những thứ bệnh nan trị, đồng thời đi học ở trường dòng Tên.

Vượt qua tuổi thơ nghèo khổ và vất vả, Gioan gia nhập dòng Cát Minh và đến năm 25 tuổi thì thụ phong linh mục. Những tưởng như thế sẽ mãi mãi bình an nhưng sóng gió lại nổi lên ngay trong nhà dòng. Cuộc gặp gỡ nữ tu Têrêxa Avila đã cuốn hút cha Gioan vào nỗ lực canh tân hội dòng, thành lập những cộng đoàn theo đường hướng mới, tập trung nhiều hơn vào đời sống cầu nguyện. Nỗ lực ấy gặp chống đối quyết liệt từ nhiều tu sĩ Cát Minh truyền thống, và ngày 3-4 tháng 12 năm 1577, cha Gioan bị chính anh em mình giam giữ ở Toledo, trong căn phòng rộng dài chưa đầy 3 mét. Chỉ có một cửa sổ nhỏ sát trần nên căn phòng lúc nào cũng chìm trong tăm tối. Lạ lùng thay, chính trong cảnh tăm tối ấy mà những vần thơ tuyệt diệu của Thánh Thi Thiêng Liêng được trước tác. Mãi 9 tháng sau, cha Gioan mới tình cờ thoát ra khỏi căn phòng tăm tối ấy, và dành trọn phần đời còn lại để chia sẻ và giải thích cho mọi người kinh nghiệm về tình yêu Thiên Chúa.

Làm thế nào để tuổi thơ vất vả và những khổ đau do chính anh em mình tạo ra lại có thể biến thành tình yêu bay bổng thay vì để hận thù giam giữ? Đã hẳn tình yêu Thiên Chúa luôn luôn đi bước trước, nhưng để tình yêu ấy thanh tẩy và biến đổi một tâm hồn, thì tâm hồn ấy, với tất cả chọn lựa tự do, phải tận tình cộng tác. Phải chấp nhận cuộc thanh tẩy đau đớn như khúc củi chấp nhận để ngọn lửa ngoạm lấy, làm cho làn da xinh đẹp của nó thành đen đủi xấu xí, và sức nóng của lửa đẩy chất nhựa bên trong ra ngoài khiến cho làn da kia càng xấu xí hơn. Để rồi tiến trình thanh tẩy ấy sẽ biến đổi tâm hồn, làm cho củi trở nên một với lửa, mang hơi ấm và sức sống cho những tâm hồn giá lạnh, đem ánh sáng và niềm vui đến những ai ngồi trong tăm tối. Củi nên một với lửa. Giọt nước hòa trong đại dương. Những hình ảnh sống động của Gioan Thánh Giá và Têrêxa Hài Đồng, những hình ảnh diễn tả kinh nghiệm của các vị thánh chấp nhận để cho Tình Yêu chiếm hữu và nên một với Tình Yêu.

Như thế, dấu chỉ đích thực của một vị thánh chỉ có thể là tình yêu, vì Thiên Chúa là Tình Yêu. Và tình yêu ấy, nếu có thật, không chỉ là kinh nghiệm thần bí cao xa, nhưng được thể hiện trong suy nghĩ, ngôn từ và những cử chỉ nhỏ bé nhất của đời sống hằng ngày. Thánh Gioan Thánh Giá là bậc thầy trong đời sống thần bí, và ngài cũng là con người hết sức nhạy bén trước những nhu cầu và những nỗi đau của người bên cạnh, từ những gì nhỏ bé nhất. Và đây chính là sứ điệp ngài trao gửi cho tất cả mọi người, dù sống đời chiêm niệm hay hoạt động giữa lòng đời: “Nơi đâu không có tình yêu, bạn hãy đem yêu thương đến, và bạn sẽ gặp được tình yêu”. Sứ điệp tình yêu ấy hàm chứa trong nó một hành trình thanh tẩy, và vì thế, không dễ được đón nhận, dù đã vang lên từ hai ngàn năm trước, trên môi miệng Thầy chí thánh. Cũng vì thế, cần lặp lại như lời nhắc nhở và như lời cầu nguyện.

+ Gm Phêrô Nguyễn Văn Khảm
-----------------------------------------------



Thánh Gioan Thánh Giá qua đời, linh mục và là Tiến Sĩ Hội Thánh mà Giáo Hội mừng lễ hôm nay. Tên thật của Ngài là Yuan de Yebes y Alvarez sinh tại Fontiberos ở thành cổ Castile nước Tây Ban Nha vào năm 1542. Từ một đứa bé ốm yếu, Ngài đã tỏ ra lòng sùng kính Mẹ Maria cách phi thường. Sau khi học ở học viện Dòng Tên , Ngài xin chuyển sang dòng Carmelite, tại học viện ở medina del Campo vào năm 1563, với một đời khổ hạnh vượt bực. Vào năm 1567, Ngài đã thụ phong linh mục.

Chẳng bao lâu sau Ngài gặp Thánh Teresa Avila tại Medina del Campo, vào thời điểm đó Thánh Nữ muốn Ngài chỉnh đốn cải cách lại dòng. Ngài đã miệt mài hoạch định cho chương trình và trở nên cộng tác viên trực tiếp của Thánh Nữ Têrêsạ. Ngài đã đổi tên từ Gioan Thánh Matthias thành Gioan Thánh Giá để nhớ lời Kinh Thánh của Luca 9:23: "Ai muốn theo Ta, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá hằng ngày mà theo". Khi Tu viện đã được mở ra tại Duruelo , Gioan Thánh Giá là thành viên đầu tiên. Ngài đã trở nên Cha Bề Trên. trong suốt dòng thời gian, Ngài luôn liên kết mật thiết với Thiên Chúa. Ngài được nổi danh trong Giáo Hội như một nhà khổ tu và là bậc thầy của nền thần học huyền bí. Ngài là một trong những nhà thần bí công giáo danh tiếng nhất. Các tác phẩm, phản ảnh kinh nghiệm thần bí của ngài, được xem như bài thuyết trình cổ điển về giáo thuyết thần bí, các tác phẩm đó mô tả những giai đoạn của đời sống thần bí mà linh hồn được kêu gọi trải qua. Sự mô tả những "đêm" của giác quan và của tinh thần, của sự tinh luyện hóa những năng lực, những bước tiến về "cuộc hôn nhân thiêng liêng" và bài "Thánh ca" của vị "Hôn thê" đã đem lại sự giáo huấn về thần học thần bí rất chắc chắn và chứng tỏ vẻ đẹp và chiều sâu của một kinh nghiệm. Việc đọc các tác phẩm của ngài đòi hỏi phải có một sự khai tâm nào đó: " Sự đi lên của Carmel" (Montée du Carmel)-(The Ascent of Mount Carmel)."Ðêm u tối"-(Nuit obscure)-( The Dark Night the Soul)- "Ngọn lửa rực sáng của tình yêu"(Vive flamme d?amour)-(The Living Flame of Love), "Bài thánh ca thiêng liêng"(Cantique spirituel)-(The Spiritual Canticle).

Trong thời gian đau yếu cuối cùng của đời Ngài, chọn lựa giữa hai tu viện một là sống ở tu viện tiện nghi với vị Bề trên quen thuộc thân tình với Ngài, hai là tu viện nghèo với vị Bề trên có ác tâm với Ngài. Cha Gioan quyết định chọn tu viện thứ hai.

Trải qua nhiều đau khổ , Ngài đã qua đời năm 1591 và được Ðức Giáo Hoàng Benedict XIII phong Thánh vào năm 1726. Ðức Giáo Hoàng Piô XI nâng lên hàng Tiến Sĩ Hội Thánh vào năm 1926.

Đã đọc: 860